Umut, toprağa ekilen tohumun yeşermesi beklentisi
İnanç; havanın, toprağın ve tüm diğer koşulların yolunda
gideceğine ve tohumun yeşereceğine güvenmek.
Sevgi; tohumu ekerken, toprağı çapalarken, yağmurda
gelişmesini izlerken, yeşeren meyvesini tadarken bizi gayretli yapan duygu.
En sıradan şeyin bile öyküye konu olabileceğini düşünürüm.
Öyküyü oluşturan birikimlerimiz, bazen kendi yaşamımızdandır. Çoğunlukla da bir
öykü kurgusu içine gözlemler, düşler, küçücük etkiler bırakmış olan tanıklıklar
da girer. Aslolan ise bütün bu birikimin birbiriyle bağlantılarının iyi
kurularak kurgulanmasıdır. Büyükannelerimizin yamalı bohçaları gibi... Renk
renk, şekil şekil kumaşlar yan yana bitişir ama ne kadar uyumludurlar.
Öykünün romandan farkı bütün bir yaşamı baştan alıp bir sona
kadar anlatmak yerine hayattan kesit vermesidir. Çehov buna önünden geçerken
bir pencereden içeride görülendir diyor.
Bir de tabii ki "demek istediğimiz"i alımlayana
bırakcak bir serim önemlidir.
Öykü ile dünya değişmez belki ama değişmesine katkı olacak
doğru bir bakış açısıyla işlenir. Bu konuda da Çehov'la hemfikirim.
Öykü yazma konusunda şimdilerde şablonların öğretildiği ve
yönlendirmeli yaratıcı yazma anlamında kurslar düzenleniyor. Yazma edimi,
şablonlaştırılarak bize tez veya bilimsel yazı yazma tekniği gibi
dayatılmamalı.
Evin Okçuoğlu
KURAL
Dil, sözcük ve yazım kurallarıyla bir bütündür. Birçok ulus
kendi dilinin yaygınlaşması adına kültürel emperyalizme varan çalışmalar
yürütmektedir. Ne yazık ki Edebiyat Fakültelerinin Türk Dili ve Edebiyatı
Bölümleri Türkçe’nin yeterince gelişip çağdaş edebiyatımıza yön vermek adına,
gerekli çalışmaları yapmamıştır. Türkiye’de yazın hayatı birçoğu medya
egemenlerinin uzantısı olan dergi çevrelerine kıstırılmıştır.
Bu nedenle de genelde ben yaptım oldu anlayışıyla
çevresindekilerin verdiği destekle yazınsal üretim sürmektedir.
Küreselleştirilmiş emperyalistlerce dayatılan yazınsal akımlar doğrultusunda
yazılanlar da modaya uyma ve çağdaşlık olarak algılanır olmuştur.
Edebiyat ürünlerinde yazarlar ve şairler dil kurallarının
dışında yazmakta bir engel görmemektedir. Bunu “bilinçli” yaptıklarını da
ekleyenler vardır. Böylesi kitapları okuyan insanlar kuralsızlıkları kural
olarak benimsemezler mi? Öğretilenler ile yazılan kitaplardakilerin
çatışmasıyla neyin doğru neyin yanlış olduğu birbirine karışmaz mı? Özellikle yaşken eğilecek çağda olanlara karşı
bir sorumluluğu olmalı yazın insanlarının diye düşünüyorum.
Bana kişi olarak sen edebiyat dünyasında yeri olmayan
birisin. Kaç kitabın var, birikimin nedir, eleştirmen misin, bilgin kadar konuş
gibi sözleri demeye yeltenenlere söyleyeceğim şudur: Piyasa beş para etmez
kitaplarla dolmakta. İnsanlar nasıl yönlendirilirler, neyin reklamı yapılırsa
onu okumaktalar. Asıl okunması yararlı olacak kitapları dağıtımcılar özellikle
geri çekiyor ve tezgah altı yapılıyor. Dayatılan ve modalaşan kitaplar ise
zararsız diyebileceğimiz türdendir. Bu ortamda ille de kitap basılsın ve
üstelik ses getirsin istiyorsanız bir şekilde uzlaşacaksınız. Ben uzlaşmak
istemiyorum. Kalsın benim davam divana kalsın diyorum. O çok bilmiş uzmanların
da eleştirisine gereksinmem yok.
Yazılan eserin ne dediği önemlidir ama nasıl dediği de
önemlidir. Çok güzel betimlemelerle şiirsel imgelerle yazılmış ama sonuç olarak
verdiği iletisi silikleşmiş bir yazı ne derece anlamlıdır?
Bu denemeyi şiirle ilgili alanlarda edebiyat yazıları
bölümlerinde değil, kendi sayfamda yazmamın nedeni kişisel açıklamalar
içermesidir.
Evet, yazım kurallarına uymayan bir yazı okuduğum zaman,
konudan uzaklaşıp dikkatimi kuralların düzeltilmesine veriyorum. Eğer kurallı
yazmak önemsiz ise, neden editörler var? Dil de kuralları olan bir erktir.
Uyulmaması halinde ise zamanla yok olur. Yozlaşır. Eğer bu topluma iletiniz,
yozlaşalım ne var bunda yeter ki dil kuralı bize bir baskı gibi dayatılmasın
derseniz, kural baskı mıdır derim.
Kuralı olmayan bir toplum ve dil olabilir mi diye de eklerim. Eğer
uyulmayacaksa da neden konmuşlar demek gerekir. İçerik biçimle birlikte var
olmuş ise değer taşır bence.
Evin Okçuoğlu
Toplumsal çarpıklıkları gören gözlerimizin bunu edebiyat
yoluyla aktarması süreciyle ilgili düşüncelerim:
1- Slogan dilinden arındırılmış metinler yazmak.
2- Olayı aktarıp sloganı okurun içinde çınlayacak sakinlikte
vuruculukta yazmak.
3- Her şeyi söyleyip okura sadece dikte etmeyi bırakan
tarzda yazmamak.
4- Yazarken edebi kaygı ile dil hâkimiyeti, zengin sözcük
seçimi ve dilde kıvraklığı yansıtmak.
5- Okuru siz ne berbat varlıklarsınız diye aşağılamadan
sevgiyle yaklaşmak. O "berbat"lığın medyatik yönlendirme ve
eğitimsizlikten kaynaklı sistemsel kişilik çöküntüleri nedeniyle olduğunu
bilerek "ANLAMAK"
6- Heyecanlara kapılarak yazdıklarımızı hemen yayınlamamak.
Aradan geçen sürede metne yabancılaşarak tekrar okumak...
mümkünse kırpmak...
7- Eskiden masalların sonu fabl gibi türlerde de olduğu gibi
alınacak ders neyse onu söyleyerek biterdi. Halen de öyle... Ama şimdi okur biz
salak değiliz diyerek verilen derslerin gözüne sokulmasını istemiyor. Düşünceler
önce duygular olarak bizde iz bırakmalıdır. O izi edebiyatla bırakabiliriz.
Evin Okçuoğlu
Çocuk Edebiyatı
Evin Okçuoğlu
Edebiyatı, şiir, öykü, roman
türleri olarak ayırmanın ötesinde bir de yaşlara göre ayırmak ve çocuk
edebiyatı demek, çocuğun emek dünyasında
yer almaya başlamasıyla olmuş. Acımasız kapitalizm, çocuğun da üretim süreçlerinde yer almasıyla bir
anlamda “ayrı” bir okuma süreci gereksinimiyle dayatmış bu türü… Çocuk emeğin
bir parçası olarak fark edilmiş. Ama ilk ürünler çocuklar için yazılmamış yine
de… Okuru çocuk yaştakilerden oluşmuş diye sonradan çocuk edebiyatı ürünü olarak
tanımlanmış bu eserler…
Günümüzde başlıca yayınevleri çocuklar için eserleri
basarken, editörlerini pedagoglardan seçmeye özen gösteriyorlar. Bence
çocuklara yazanların, yetişkin olmalarına karşın, empati gücü yüksek kişiler
olmaları gerekli. Çocuğun hayatına dokunmakla kalmayıp, onun yaratıcılığını ve
hayal gücünü geliştirici olmak da önemli…
Bunu şaşırtma yoluyla yapabilir çocuk edebiyatı yazarları… Kendi hayal gücü sınırlarında dolaşırken
çocuksulaşarak…
Okulların didaktik yanı her zaman olumsuz etkilemiştir çocuk
yazınını… Yazar, kalıpları zorlamak yerine kalıplar gereği yazmışsa, belki de
ezberlenecek bir sürü dizenin soğuk rüzgarı olmaktan öteye geçememiştir
yazdıkları. Çocukların teknoloji gereği renkli ve hızla akan görsel dünyalarına
bir hız kesmeyle girmek ve alınacak başka tatların da olduğunu hatırlatmak
işini ne derece başardığımızı denetlemek de zor.
Çocuk okurun eleştirmen olarak yazara geri bildirimde
bulunması yolları neredeyse kapalı.
Çocukların gelişimlerindeki farklılıklar da yazılanları
belli bir yaş gurubuyla kesin olarak sınırlamayı güçleştiriyor. Çok okuyan ile
az okuyan çocuk, kültürel birikimleri farklı olma nedeniyle yaşına karşın
yaşından büyükler için olan ürünleri okuyabilen çocuk, ne okusam konusunda yol
gösterirken zorluklar oluşturuyor. Bu durumda sınıf öğretmenleri ile anne
babalara düşen görev artmakta…
İnsan, kitabevinde kendi okuyacağı kitabı kendi seçebilecek
çocuklar özlüyor. Onların seçerken aradıkları özelliklerin; kitabın kalın
olması, resimli olması, göz alıcı olması, “macera” konulu olması süreçlerini
çabuk geçmesini bilinçli okur çocuk olmaya evrilmelerini diliyorum.
Yazarlarımızın da çocuklara yazmak konusunda daha ayrıntılı düşünmeleri,
gözlemlemeleri, çocuk dünyasıyla kendi dünyaları arasında kurdukları köprüde
söyleyecek sözlerini yazınsal özenle birleştirmelerini umuyorum.
Masal yazmadan önce
araştırma gerek. Geçmişte bu konuda yapılanları bilerek yola çıkmak gerek. İşte
yazdığım masaldan önce bir kısa alıntı ile masal ustalarımızdan Eflatun Cem
Güney’den bir alıntı:
Her Masalın Başı
Eflatun Cem Güney
Bizim de bir masal dünyamız var; uçsuz bucaksız bir dünya
bu! Kel Oğlan’ı da içine alır, Köroğlu’nu da; peri kızını da içine alır, dev
anasını da; seni de içine alır, beni de; gene de bir fındık kabuğuna sığar,
yedi dünyaya sığmaz. Hani, şu masal dünyasını bir dönüp dolanayım diye, demir
çarık, demir asâ yola düşseniz; dere tepe düz, altı ayla bir güz gitseniz, bir
arpa boyu yol gidersiniz ancak! İyisi mi, gelin derelerden sel gibi, tepelerden
yel gibi geçerek; lâle, sümbül derleyip, soğuk sular içerek; daha da yorulsanız
Hızır’ın atına binerek bir tandır başına götüreyim sizi. Vay ne masallar, ne
masallar var orada; makas kesmedik, iğne batmadık masallar! Oturup bunları
dinlemekle kalkıp şu dünyayı dolaşmak bir bence… Öyle ya, masal deyip geçmeyin;
kökleri vardır geçmişte, dayanır durur dağ gibi… Dalları var üstümüzde; yeşerir
gider bağ gibi… Ama anlatılacağı bir anlatılırsa… Zira asıl tadı
anlatılışındadır bunların; hele masal ustalarından dinlenirse tadına doyum
olmaz doğrusu. Ha, işte bu niyetle sizi bir tandır başına götüreyim dedim ama,
bir yer bulabilirsek ne mutlu! Çünkü Allah’ın kışı, tandırın başı olur da kim
gelmez. Çağrılan da gelir, çağrılmayan da; haylanan da gelir, huylanan da;
ahlanan da gelir, ohlanan da, Kambur Ese de gelir, Sarı Köse de; hâsılı, seyrek
basandan sık dokuyana, bir taşla iki kuş vurandan, her yumurtaya bir kulp
takana kadar kim var, kim yok, sırtı bütün, karnı tok… cümlesi gelir toplanır
ama, masalcıbaşıyı masala başlatmak kolay mı? mübarek, kendini naza çektikçe
çeker; onu söyletmek için her biri bir dereden su getirmeye başlar. Kimi
yukarıdan atıp aşağıdan tutar, kimi ağzını yumar dilini yutar; kimi ince eğirip
sık dokur, kimi süt dökmüş kedi gibi oturur; kimi akıntıya kürek çeker, kiminin
kırdığı ceviz kırkı geçer; daha daha bir yığın maval, martaval derken
masalcımızın çenesi açılır, gayri öyle bir dizip koşar ki, ağzından bal akar,
dili de kaymak çalar balın üstüne!
İmdi; kalem benim, söz onun; nokta benim, harf onun; okuyun
okuyabildiğiniz kadar. Okudukça gönlünüz gül olup açacak; diliniz de bülbül
olup şakıyacak…
(Masallar, Eflatun Cem
Güney Kültür Bakanlığı Yayınları, Çocuk Edebiyatı Dizisi /43, 1992 sf: IX)
bir
sandal salınması gelgitlerimiz
tarihin
küflü evlerinde serin bir avludayız
aşkın
sonsuz kıpırtısında deniz.
asırlık
ağaç gibi sağlam ve sessiz
Evin Okçuoğlu
ağlama dedim
bugün kendimle söyleşirken
her sınava hazırlan
ya geçersin ya kalırsın
ne var bunda dedim ama boşuna
özüm yüreğini yormada
o deyişler yazılmış
o ezgiler çalıp söylenmiş
eksiği yok fazlası var
kalpten dile gelmiş
su gibi akmış gitmiş hepsi
tortusu ben
kalıntısı ben
yorgunluk neden dersen
kurumuş gözelerde
akarsu düşlemesinden
Evin Okçuoğlu
dünya taşlarını döküyor
yüzü hiç bu kadar çirkin olmamıştı
ölüm serilmemişti her yere
hayret edilecek bize
nasıl dayandı yürek
nasıl direndi onur
yüz yıl sonra sevdiğim
demişti ozan
o çoktan geldi geçti
bir gün elbet diyoruz yine
dünya yaşanası olacak
bunu nerden biliriz
tarih var akıl bilimle yürüyen
çıldırmış yanlar hep sönmüş
tek değişmeyen değişim
güldürmüş yüzleri bir zaman
şimdi aman aman
şimdi leyli leyli
şimdi el aman denen an
çok zor zaman
çok zor zaman
utanılası karanlıkta
dilimiz varmayan zaman
ahlar zamanı
vahlar zamanı
şimdi tiksinme zamanı
saç sakal şalvar
aç zaman
sır zaman
sonra her şey ayan beyan
dilimiz varmaz elimiz yüzümüzde
çocuktan utanma zamanı
çocuklardan
ah zamanı ahlar zamanı
çiçekler bezekler yetmez
dünyalar serse şefkatini yetmez
en son ne zaman düşünmüştünüz beni
yanık bir türkü kokusu sarmıştı evi
perşembenin gelişi belliydi hani çarşambadan
bilmem kaçıncı uykulardan uyandırmıştı sizi o
duygular
anlıyorum demiştim neden
bu aralar sessizdi dünyanız
yemeyip yanımıza koyduğumuz sözler taşmıştı sonra
ev hali işte
çıplak geziniyordu düşleriniz
ıssız odaların tavanlarına yapışık
hiç gözü kırpmayan iki göz
çeke çeke gelirdi aklımıza
ulu çınarların
heybetli duruşundaki giz
sonradan nasıl da açmıştı
solmaya yüz tutan çiçeğiniz
Evin Okçuoğlu
gittikçe sığmaz olduk gözaltılara
ellişer yüzer binlere vardık.
atıldıkça işten atıldık ekmek kavgasına
sığmaz olduk tecride, kapalıya
doğmaz olduk kıskaca cendereye
oturma eylemleri yürüyüşlerle çoğala çoğala
gittikçe doğmaz olduk bugüne/ kurduk güzelim
yarını
Evin Okçuoğlu
eskiden daha görkemli olurdu ölüm törenleri
şimdi sıradan ve abartısız
acılar peş peşe biri dinmeden diğeri gelip
damlıyor
göz yaşı kolyesine
şimdi abartısız gömüyoruz ölüleri
uzaktan sabır diliyoruz
acınız sağalsın diyoruz
ateşin düştüğü yere
yasımız bitmeden geliyor yenisi
ölüm sıradanlaşıyor sanki
kapanan bir devri selamlıyoruz
unutma yeni yüzyıl unutma dünya
kıydık kıyıldık yenişemedik daha
güzel günleri kurmak kaldı yeni çağa
Evin Okçuoğlu
sakın
bırakma sakın vazgeçme sevmekten
derler
ya aşıklar bazen
işte
bir yıldız sönmesin diyedir o
ertelenmesin
diyedir doğumlar
su
kapları dolu kalsın diyedir sıcak havalarda.
tazelensin
diyedir vazoda çiçekler
Evin Okçuoğlu
gözlerin
karanlığındaki keder kuyusudur
içine
doğru akan yaşlarla dolar taşar
bir
parıltı geçer yıldızlı aylı gecelerde üzerinden
soluğu
kesilmiş aşıklar bambaşka bir ezgide susar
Evin Okçuoğlu
hiç
oluşmamış bir ezginin duyulmadık notalarında sürmüşüm izini
en
derinde tutup nefesi
beklemişim
sonsuz devinimi
aynı
rüzgarda titreşirken uçurtmalar
aman
sakın
arapsaçı
olur ipler bir anda
ayıkla
pirincin taşını sonra
ayıkla
aysız gecelerin gezinen düşlerini
yutkunup
dur aldırışsız
uzak
bir gezegende
kavuşma
hevesini hiç yazma
şiirsiz
soluksuz bir başına
iyi
ki geçmiş esinti dersin
iyi
ki karışmamış ipler
kimi
bu yana
kimi
öte yana gitmiş
düşünsene
rüzgârsız
da uçabilmişim
kopsa
da kırılsa da
hiç
olmamış bir düşün içinde
hiç
yağmamış bir yağmurun altında
kendime
yığılıp kalan
hiçten
bir düşle titreşmişim
Sana bir ezgi göndermek istiyorum
Geziniyor ruhum şarkı türkü dünyasında
Bir ince ipliksi tel gerekiyor
iki yürek arası tınlayan
çocukluk düşlerimizden
penalar koşuyor tellere ses vermeye
Yetişkin günlerimizden kaynayan sel oluyor her vuruş
derin bir özün
diğeriyle kavuştuğunda çıkan o ezgiyi arıyor herkes
Biz ise çoktan ahengi tutturmuşuz
Bütün pembeler bütün çiçek salınımları seninle güzeldir
bilirim.
Rüzgarda yükseklerde beyaz bir taç gibidir başın eğilmez.
Bakarsın uzaklara deler geçersin duvar demez yol
demez uzak demezsin
bakışın koşar gelir de bir ela hüzün gülüşüyle kavuşur.
Evin Okçuoğlu
.jpg)
Evin Okçuoğlu
Hiç masum olduk mu bilmiyorum
Belki bir dal bahar izi vardı gözümüzde
Ayaz fırtına yemeden çiçeğe dursun istedik
Hiç masum sevmedik mi biz
Zavallı bir adam sokak kedisini okşarken
Bir tutam çiçek vermedik mi
Masum sevgilerin simgesi
Çekip gitmedik mi kendimizden
Denize gömülmedik mi
Kulaçlar sonsuza sürerken
Hiç masum olmadık mı biz
Sızlayan yaralara dokunup
Yaralarımızdan tanış olmadık mı hiç
.jpg)
Evin Okçuoğlu
